نارسایی تخمدان موقعی است که عملکرد طبیعی تخمدانها زودتر از انتظار دچار اختلال شده و تعادل هورمونی بدن هم به هم بخورد. که میتواند با علائمی مانند نامنظمی قاعدگی، گرگرفتگی، کاهش باروری و تغییرات خلقی همراه باشد و زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. پس آگاهی از علل، نشانهها و پیامدهای نارسایی تخمدان نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و مدیریت بهتر آن دارد، چرا که تشخیص بهموقع میتواند از بروز عوارض جدی پیشگیری کرده و مسیر درمانی هم بهتر پیش برود.
نارسایی تخمدان چیست
نارسایی تخمدان به حالتی گفته میشود که تخمدانها توانایی طبیعی خود در تولید هورمونهای زنانه و آزادسازی منظم تخمک را از دست میدهند. این اختلال میتواند در سنین پایینتر از یائسگی رخ دهد و باعث کاهش باروری و تغییرات هورمونی شود.
باید اشاره کنیم که نارسایی تخمدان بهصورت موقت یا دائمی بوده و تحت تاثیر عواملی مانند مشکلات ژنتیکی، بیماریهای خودایمنی، درمانهای دارویی یا آسیب به تخمدانها ایجاد میشود پس تشخیص آن با بررسی علائم بالینی و آزمایشهای هورمونی انجام خواهد شد.
علائم نارسایی تخمدان
علائم از کار افتادن تخمدان بهتدریج ظاهر میشوند و بیشتر به دلیل کاهش سطح هورمونهای زنانه بروز پیدا میکند توجه داشته باشید که شدت و نوع علائم در افراد مختلف متفاوت بوده اما شایعترین نشانههای آن عبارتند از:
- بینظمی در قاعدگی یا قطع کامل پریود
- کاهش قدرت باروری یا ناباروری
- گرگرفتگی و تعریق شبانه
- خشکی واژن و درد هنگام رابطه جنسی
- نوسانات خلقی، اضطراب یا افسردگی
- کاهش میل جنسی
- خستگی مداوم و کاهش انرژی
- اختلال در تمرکز و حافظه
- نازک شدن موها یا ریزش مو
علت نارسایی تخمدان
علت نارسایی تخمدان به عواملی برمیگردد که باعث کاهش عملکرد طبیعی تخمدانها و اختلال در تولید هورمونهای زنانه میشوند. این وضعیت میتواند در سنین پایینتر از یائسگی رخ دهد و دلایل متفاوتی داشته باشد که شناخت آنها نقش مهمی در انتخاب مسیر درمان دارد.
عوامل ژنتیکی
برخی اختلالات ژنتیکی باعث میشوند تخمدانها از ابتدا عملکرد طبیعی نداشته باشند یا زودتر از حد انتظار دچار افت فعالیت شوند. ناهنجاریهای کروموزومی مانند سندرم ترنر از جمله مهمترین علل ژنتیکی نارسایی تخمدان هستند. در این افراد، ذخیره تخمدانی کاهشیافته یا کیفیت تخمکها پایین است.
بیماریهای خودایمنی
در بیماریهای خودایمنی، سیستم ایمنی بهاشتباه به بافت تخمدان حمله میکند و به آن آسیب میزند، این فرایند باعث تخریب فولیکولها و کاهش تولید هورمونهای جنسی میشود. نارسایی تخمدان خودایمنی اغلب همراه با بیماریهایی مانند تیروئید خودایمن یا آدیسون دیده میشود پس تشخیص زودهنگام میتواند به کنترل بهتر علائم کمک کند.
شیمیدرمانی و پرتودرمانی
درمانهای سرطان، بهویژه شیمیدرمانی و پرتودرمانی ناحیه لگن به بافت تخمدان آسیب جدی وارد میکند این درمانها باعث از بین رفتن تخمکها و کاهش شدید ذخیره تخمدانی میشوند ولی شدت آسیب به نوع دارو، دوز درمان و سن بیمار بستگی دارد.
جراحیهای تخمدان
جراحیهایی که با برداشتن بخشی یا تمام تخمدان همراه هستند، میتوانند منجر به کاهش عملکرد تخمدان شوند حتی جراحیهای محافظهکارانه نیز گاهی به بافت سالم آسیب میزنند. کاهش جریان خون تخمدان پس از جراحی نیز در ایجاد نارسایی نقش دارد.
بیشتر بخوانید: برداشتن تخمدان
عفونتها
برخی عفونتهای شدید ویروسی یا باکتریایی میتوانند به تخمدان آسیب بزنند و عملکرد آن را مختل کنند همچنین تماس طولانیمدت با مواد سمی، سیگار و برخی آلایندههای محیطی در کاهش ذخیره تخمدانی موثر هستند. این عوامل بهصورت تدریجی عمل میکنند و سبک زندگی سالم نقش مهمی در کاهش این خطرات دارد.
درمان نارسایی تخمدان
درمان نارسایی تخمدان با هدف کاهش علائم، جبران کمبود هورمونها و حفظ سلامت عمومی بدن انجام میشود، انتخاب روش درمان به سن بیمار، شدت نارسایی، تمایل به بارداری و علت زمینهای بستگی دارد که نیازمند پیگیری منظم پزشکی است.
درمانهای هورمونی
هورموندرمانی برای جبران کاهش استروژن و پروژسترون انجام میشود و به بهبود علائمی مانند گرگرفتگی، خشکی واژن و اختلالات خواب کمک میکند. این درمان همچنین نقش مهمی در پیشگیری از پوکی استخوان و مشکلات قلبی دارد البته نوع و دوز دارو توسط پزشک تعیین میشود.
درمان ناباروری
در افرادی که قصد بارداری دارند، بسته به شرایط روشهای کمکباروری مطرح میشود. در برخی موارد باقیمانده عملکرد تخمدان امکان بارداری طبیعی یا با تحریک تخمدان وجود دارد ولی در صورت کاهش شدید ذخیره تخمدانی، استفاده از تخمک اهدایی یکی از گزینهها اسست.
مکملها و مراقبتهای تغذیهای
مصرف کلسیم و ویتامین D برای حفظ سلامت استخوانها اهمیت زیادی دارد، برخی مکملها مانند ویتامینهای گروه B و آنتیاکسیدانها میتوانند به بهبود سلامت عمومی کمک کنند همچنین رژیم غذایی متعادل و فعالیت بدنی منظم در کنار درمان پزشکی توصیه میشود توجه داشته باشید که این اقدامات جایگزین درمان اصلی نیستند اما نقش حمایتی دارند.
درمان بیماریهای زمینهای
در صورت وجود بیماریهای خودایمنی یا اختلالات هورمونی همراه، درمان علت زمینهای اهمیت دارد کنترل بیماریهایی مانند اختلالات تیروئید میتواند به بهبود علائم کمک کند همچنین درمان صحیح از پیشرفت عوارض جلوگیری میکند.
برای دریافت نوبت از دکتر زهرا خلج بهترین متخصص زنان در تهران با مشاره مطب تماس بگیرید.
عوارض نارسایی تخمدان
عوارض نارسایی تخمدان تنها به اختلالات قاعدگی محدود نمیشود و میتواند بخشهای مختلف سلامت جسمی و روانی فرد را تحت تاثیر قرار دهد. شدت و نوع عوارض به سن، مدت زمان نارسایی و دریافت یا عدم دریافت درمان مناسب بستگی دارد.
- اختلال در باردار شدن
- کاهش میل جنسی
- اختلال در تمرکز
- تحریک پذیری
- خشک شدن چشمها
- گر گرفتگی و تعریق شبانه
- خشک شدن واژن
- درد در هنگام رابطهی جنسی به دلیل خشکی واژن
- بی نظمی در دورههای قاعدگی و یا توقف دورههای قاعدگی
در نهایت…
نارسایی تخمدان یک اختلال چندبعدی است که تنها بر چرخه قاعدگی اثر نمیگذارد و میتواند باروری، سلامت استخوان، وضعیت قلب و حتی تعادل روانی فرد را درگیر کند پس تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم پزشکی نقش مهمی در کنترل عوارض و بهبود کیفیت زندگی دارد. با انتخاب درمان مناسب، اصلاح سبک زندگی و دریافت حمایت تخصصی، بسیاری از پیامدهای این وضعیت قابل مدیریت است و فرد میتواند مسیر درستتری برای حفظ سلامت بلندمدت خود داشته باشد.
